Sketchbook Studies

Dim ond pedair milltir o'r ffin â Lloegr y mae'r dref hon yn y canolbarth. Ystyr yr enw ‘Y Trallwng’ yw ‘y tir corsiog’ sy'n cyfeirio at y ffaith ei fod ar lan afon Hafren. Enw Saesneg gwreiddiol y dref oedd Pool, ond cafodd ei newid i Welshpool am fod yna Poole arall yn Dorset.
Er bod llawer o adeiladau Sioraidd yn y dref, mae ei gwreiddiau'n hŷn o lawer na hynny. Am gyfnod byr, bu'n brif dref Powys Wenwynwyn neu Dde Powys ar ôl i dywysog yr ardal, Gwenwynwyn ap Owain, orfod ffoi o’r llys brenhinol traddodiadol ym Mathrafal pan ymosododd lluoedd Llywelyn Fawr arno ym 1212. Ar ôl i Edward I ad-drefnu llywodraeth Cymru yn y drydedd ganrif ar ddeg, diddymwyd Powys Wenwynwyn.
Dinistriwyd y Trallwng i raddau helaeth gan luoedd Owain Glyndŵr ym 1400 wrth iddynt ysgubo trwy'r ardal ar ddechrau'r gwrthryfel yn erbyn Harri IV, Brenin Lloegr.
Dywedir mai'r Sant Cynfelyn a sefydlodd yr Eglwys yn Y Trallwng yn
ystod Oes y Seintiau yng Nghymru, y 5ed a'r 6ed ganrif OC. Un arall o adeiladau nodedig y dref yw'r talwrn ymladd ceiliogod chwe-ochrog a godwyd tua dechrau'r 18fed ganrif. Bu'n cael ei ddefnyddio ar gyfer ymladd ceiliogod tan y gwaharddiad ym 1849. Hwn yw'r unig dalwrn ymladd ceiliogod ym Mhrydain sydd heb ei addasu na'i symud o'i safle gwreiddiol.
Cynhelir marchnad da byw yn y dref o hyd ac yma y mae'r farchnad
ddefaid undydd fwyaf yn Ewrop.
Rai milltiroedd i'r gorllewin o'r Trallwng mae TÅ· Cwrdd Dolobran. Hwn oedd tÅ· cwrdd cyntaf y Crynwyr yng Nghymru ac fe'i codwyd ym 1701 gan Charles Lloyd o Blas Dolobran. Sefydlodd un o ddisgynyddion Charles Lloyd, Dolobran, Sampson Lloyd, fusnes bancio yn Birmingham ac fe dyfodd hwnnw i'r busnes yr ydym ni'n ei nabod fel Banc Lloyds erbyn hyn.
Mae Rheilffordd y Cambrian, Trenau Arriva Cymru, yn mynd trwy'r Trallwng ar ei ffordd o'r Amwythig i Aberystwyth. Y Trallwng hefyd yw man cychwyn Rheilffordd Ysgafn Y Trallwng a Llanfair, lein fach sy'n denu llawer o ymwelwyr. Mae Camlas Maldwyn yn rhedeg trwy'r Trallwng hefyd – ond dim ond rhan o'r gamlas hon y gellir ei defnyddio ar hyn o bryd. I'r de o'r dref mae hen faes awyr y Trallwng a elwir yn Faes Awyr Canolbarth Cymru erbyn hyn.

Dewch i Farchnad Ffermwyr Y Trallwng un Neuadd y dref 9am-2pm ar dydd Gwener cyntaf y mis.